Home » Afhandeling winkeldiefstal zonder politie stijgt met ruim 60% in grote steden
De afhandeling van winkeldiefstal in Nederland verschuift in hoog tempo van strafrecht naar civiel recht. SODA deed onderzoek naar de cijfers van winkeldiefstal in de tien grootste steden van Nederland.
In 2025 is de zelfstandige afhandeling door winkeliers, zonder hulp van de politie, gestegen van 429 zaken in januari naar 695 zaken in december, een stijging van meer dan 60%. De politie registreerde in deze periode gemiddeld 1082 zaken per maand. SODA ziet dat deze trend zich in 2026 verder doorzet.
Vooral in grote steden is de civiele route via SODA inmiddels de norm aan het worden. In 2025 registreerde de politie in de tien grootste steden 12.980 winkeldiefstallen. In datzelfde jaar werden daarbovenop 6.882 zaken civielrechtelijk afgehandeld zonder politie-inzet. Deze ontwikkeling weerspiegelt een bredere verandering in de praktijk. Waar winkeldiefstal jarenlang vrijwel automatisch een strafrechtelijk vervolg kreeg, zoeken winkeliers steeds vaker naar manieren om schade sneller en efficiënter af te handelen. Voor politie en justitie betekent dit meer capaciteit voor zwaardere criminaliteit en complexere zaken.
De problematiek rondom winkeldiefstal is vele malen groter dan politiecijfers laten zien. De politie registreerde in 2024 39.465 diefstallen. Uit een onlangs gepubliceerd onderzoek in opdracht van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) zijn er in 2024 tussen de 647.000 en 1.019.000 diefstallen waargenomen. Dit betekent dat er veel diefstallen zijn die niet gezien worden door de politie, maar waar een ondernemer wel mee wordt geconfronteerd. De verschuiving naar een zelfstandige afhandeling is een gevolg van de beperkte politiecapaciteit en de noodzaak voor een efficiënte afhandeling voor winkeliers.
Volgens partijen in de retailsector heeft de civiele afhandeling meer effect dan alleen het verhalen van schade. “Het civiele spoor en een winkelverbod vullen elkaar aan”, zegt Martijn Wildeboer van het Platform Veilig Ondernemen. “Het winkelverbod zorgt voor duidelijke normstelling en heeft een bewezen preventieve werking, terwijl civielrechtelijke afhandeling het mogelijk maakt om schade snel en zorgvuldig af te handelen, zonder extra druk op politie en justitie. Zeker nu de politiecapaciteit schaars is, biedt deze combinatie winkeliers duidelijk handelingsperspectief.”
De groei van civiele afhandeling sluit aan bij de koers van de overheid, die inzet op het ontlasten van de politie, het versterken van publiek-private samenwerking en het verbeteren van de positie van slachtoffers. In plaats van een vervanging van het strafrecht wordt het civiele spoor steeds vaker gezien als een aanvulling daarop.
De snelle groei van civielrechtelijke afhandeling roept tegelijkertijd nieuwe vragen op. Zo is de vergoeding die winkeldieven betalen bij een civiele afhandeling al sinds 2012 ongewijzigd, terwijl de aantallen zaken en de uitvoeringslasten fors zijn toegenomen. Nu civiele afhandeling uitgroeit tot een structureel onderdeel van de aanpak van winkeldiefstal, wordt ook de discussie over de hoogte van dit tarief steeds relevanter. SODA doet momenteel onderzoek naar een indexatie van het bedrag.
“De cijfers laten zien dat civielrechtelijke afhandeling geen tijdelijke oplossing is, maar een toekomstbestendige aanpak,” zegt Niels van Os, algemeen directeur van SODA. “Door incidenten snel en zorgvuldig af te handelen, neemt de kans op agressie af. Dat is belangrijk voor winkeliers. Tegelijkertijd worden politie en justitie ontlast en ontstaat ruimte voor de dader om verantwoordelijkheid te nemen voor de schade die wordt veroorzaakt.”
